Hoe insulineresistentie testen? HOMA-IR & andere methodes

Heb je het vermoeden dat je insulineresistentie hebt? En zou je dit willen laten onderzoeken met een test?

Helaas wordt insuline bij standaard bloedonderzoek meestal niet meegenomen, terwijl insulineresistentie één van de meest voorkomende gezondheidsproblemen is van dit moment.

Als je toch wil weten hoe jouw insulinehuishouding er voor staat, zijn er inmiddels meerdere testmethodes beschikbaar. Maar welke test zegt werkelijk iets, wanneer kies je waarvoor en wat zijn de beperkingen?

In dit artikel vergelijk ik de vijf belangrijkste methodes die insulineresistentie testen: van de veelgebruikte HOMA-IR tot continue glucosemonitoring. Ik licht toe wat elke test wel en niet meet en waar je deze kan laten uitvoeren.

Wat is insulineresistentie?

Eerst even een korte uitleg over insulineresistentie. Dit is een toestand waarbij de cellen ongevoelig(er) zijn geworden voor het hormoon insuline. Dat komt omdat de receptoren (de slotjes van de cel) van insuline verlaagd of onvoldoende werkzaam zijn.

Bij cellen die ongevoeliger zijn voor insuline, zal de alvleesklier moeten compenseren door meer insuline te gaan produceren. Insuline heeft immers als belangrijke taak om de bloedsuikerspiegel stabiel te houden. En bij insulineresistentie is meer insuline nodig om dezelfde hoeveelheid aan glucose te laten opnemen door de cellen.

Insulineresistentie is vaak een oorzaak van vele gezondheidsklachten, waaronder energieschommelingen, grote trek, moeilijk afvallen, ontstekingen, diabetes type 2, hoge bloeddruk, hoog cholesterol, PCOS, acne en ga zo maar door.

Het omkeren van insulineresistentie, oftewel het verbeteren van de metabole flexibiliteit, is daarom bij kPNI- en orthomoleculair therapeuten heel vaak een belangrijk onderdeel van de behandeling. Een insulineresistentie test is daarom geen overbodige luxe.

Wat is een waardevolle insulineresistentie test?

Er zijn meerdere methodes als het gaat om insulineresistentie testen, maar ze zijn niet allemaal even waardevol. Voordat ik de methodes afzonderlijk bespreek, leg ik uit welke criteria ik gebruik om ze te beoordelen.

• Belasting voor de cliënt
  Hoe lang duurt de test? Is nuchter zijn vereist? Hoeveel bloedprikken of meetmomenten zijn er nodig?
• Insuline wordt gemeten
  Een test die alleen glucose meet, kan insulineresistentie pas opsporen als het probleem al enigszins gevorderd is. Vroege insulineresistentie kenmerkt zich juist door een normale bloedsuiker met een verhoogde insulineproductie op de achtergrond.^[1]
• Vroege detectie mogelijk
  De test moet afwijkingen kunnen opsporen, terwijl de nuchtere glucose nog binnen de normaalwaarden valt. Dit is precies de fase waarin ingrijpen het meest effectief is.
• Dynamisch of statisch
  Een statische meting (nuchter, één moment) geeft een beperkt beeld. Een dynamische meting volgt hoe het lichaam reageert op een uitdaging zoals glucose-inname. Beide hebben een plaats, afhankelijk van de vraagstelling.
• Wetenschappelijke validatie
  Is de methode gevalideerd in peer-reviewed onderzoek? Zijn er referentiewaarden beschikbaar voor de Nederlandse bevolking of vergelijkbare populaties?
• Beschikbaarheid in Nederland
  Niet alle tests zijn even gemakkelijk toegankelijk. Sommige zijn via de huisarts aan te vragen, andere via een zelftest of via een gespecialiseerd laboratorium.
• Kosten
  De meeste insulinetests worden niet vergoed door de basisverzekering. De kosten kunnen sterk uiteenlopen.

1. HOMA-IR

De HOMA-IR (Homeostasis Model Assessment for Insulin Resistance) is de best onderzochte en meest gebruikte methode om insulineresistentie te kwantificeren buiten een klinische setting.^[1] De test is eenvoudig: er worden twee nuchtere waarden gemeten, bloedglucose en insuline, en die worden in een formule gestopt.

De berekening is:
HOMA-IR = (nuchtere glucose in mmol/L × nuchtere insuline in mU/L) ÷ 22,5

Hoe hoger de uitkomst, hoe hoger de insulineresistentie. Voor de interpretatie gebruik ik de volgende referentiewaarden, gebaseerd op een grote populatiestudie:^[3]

• < 1,0: Uitstekende insulinegevoeligheid
• 1,0 – 2,0: Normaal bereik:
• 2,0 – 2,5: Verhoogd risico, lichte insulineresistentie mogelijk
• > 2,5: Waarschijnlijke insulineresistentie

Belangrijk om te weten: de HOMA-IR geeft een momentopname van de nuchtere situatie. Hij zegt iets over de basale insulineproductie in rust, maar niets over wat er na een maaltijd gebeurt. Iemand met lichte hyperinsulinemie na de lunch, maar nog een normale nuchtere insuline, valt buiten het meetbereik van deze test.

Waar kan ik dit laten doen?
De HOMA-IR is in Nederland goed toegankelijk als zelftest. Via een testkit ga je nuchter naar een prikpunt bij jou in de buurt, waarna glucose en insuline worden bepaald. Vraag hier een testkit aan. Je kunt de test ook aanvragen via een orthomoleculair therapeut of functioneel geneeskundig arts; zij laten hem vaak meelopen in een breder bloedonderzoek. De reguliere huisarts vraagt insuline zelden mee, tenzij er al een diabetesvermoeden bestaat.

2. HOMA2-IR

De HOMA2-IR is een verfijnd computermodel dat is ontwikkeld door de Universiteit van Oxford als opvolger van de originele HOMA-IR.^[2] Het model gebruikt dezelfde twee bloedwaarden (nuchtere glucose en nuchtere insuline), maar rekent met een complexere wiskundige beschrijving van de glucosestofwisseling.

Het resultaat zijn drie uitkomsten:

• HOMA2-IR: mate van insulineresistentie
• HOMA2-%S: insulinegevoeligheid als percentage van normaal
• HOMA2-%B: schatting van de bètacelfunctie (de insulineproducerende cellen in de alvleesklier)

De HOMA2-IR is nauwkeuriger dan de oorspronkelijke versie, met name bij hogere insulinewaarden en bij mensen die C-peptide gebruiken in plaats van insuline als invoerwaarde. Praktisch gezien is het verschil voor de gemiddelde cliënt echter beperkt. Beide modellen missen hetzelfde: de insulinerespons na een maaltijd.

De berekening gebeurt online via de officiële HOMA2-calculator van de Universiteit van Oxford. Je hebt dezelfde testwaarden nodig als voor de HOMA-IR.

Waar kan ik dit laten doen?
Je hebt dezelfde bloedprik nodig als voor de HOMA-IR: nuchter glucose en insuline. Die vraag je aan via dezelfde zelftest of via een therapeut. De HOMA2-berekening doe je vervolgens zelf in de gratis online calculator van de Universiteit van Oxford. Er is geen aparte test of apart laboratorium voor nodig.

3. Orale Glucose Tolerantie Test (OGTT)

De orale glucose tolerantie test (OGTT) is een dynamische test waarbij je nuchter komt, waarna je een suikerdrank met 75 gram glucose drinkt (de WHO-standaard).^[5] Na twee uur wordt je bloedglucose opnieuw gemeten. De test laat zien hoe goed je lichaam in staat is om die glucosebelasting weg te werken.

Interpretatie van de nuchtere glucose en de glucosewaarde op twee uur:^[5]

De cruciale beperking van de standaard OGTT: er wordt geen insuline gemeten. Daarmee kun je alleen zien of glucose voldoende wordt opgeruimd, maar niet of dat ten koste gaat van een buitensporige insulineproductie. Iemand met early-stage insulineresistentie heeft vaak een normaal glucoseprofiel, juist omdat de alvleesklier overcompenseert met veel insuline. Dat signaal mis je volledig.^[6]

Wist je trouwens dat bij traditioneel levende populaties waarbij mensen eten zoals de vroege jager-verzamelaar, de bloedsuiker nauwelijks stijgt na een belasting van 75 gram glucose? Een perfect gereguleerde insulinehuishouding hoeft amper te compenseren.

Waar kan ik dit laten doen?
De standaard OGTT (alleen glucose) is aan te vragen via de huisarts, bijvoorbeeld bij een verdenking op zwangerschapsdiabetes of prediabetes. Een uitgebreidere variant waarbij ook insuline op meerdere tijdspunten wordt meegemeten, is beschikbaar via sommige gespecialiseerde laboratoria en via orthomoleculair of functioneel geneeskundig gerichte praktijken. Die uitgebreide variant is niet via de reguliere huisarts beschikbaar en wordt niet vergoed.

4. Kraft-test

De Kraft-test is ontwikkeld door de Amerikaanse patholoog Joseph Kraft en is een uitgebreide variant van de OGTT waarbij je na de glucosebelasting op meerdere tijdspunten zowel glucose als insuline laat meten. De test duurt drie tot vijf uur en omvat doorgaans metingen op nuchter, 30 minuten, 1 uur, 2 uur en 3 uur na de glucosedrank.^[6]

Het resultaat is een insulinecurve die laat zien hoe de alvleesklier reageert op een glucosebelasting. Op basis van die curve onderscheidde Kraft vijf patronen:

Het bijzondere van de Kraft-test is dat veel mensen met ogenschijnlijk normale nuchtere glucose en HbA1c toch een afwijkend Kraft-patroon blijken te hebben. Onderzoek laat zien dat hyperinsulinemie op basis van de insulinecurve insulineresistentie veel eerder opspoort dan welke nuchtere meting ook.^[6]

Waar kan ik dit laten doen?
De Kraft-test is in Nederland nauwelijks beschikbaar via de reguliere zorg. Een klein aantal gespecialiseerde (functioneel geneeskundig gerichte) laboratoria en praktijken biedt hem aan. Verwacht een tijdsinvestering van een halve dag en kosten van meerdere honderden euro’s die niet worden vergoed. Als je serieus overweegt een Kraft-test te laten doen, vraag dan bij je behandelaar of therapeut na welk laboratorium in jouw regio dit uitvoert.

5. Continue glucosemonitoring (CGM)

Een continue glucosemonitor (CGM) is een kleine sensor die je op de achterkant van je bovenarm plakt en gedurende tien tot veertien dagen elke paar minuten de glucosewaarde in het onderhuidse weefsel meet.^[7] Ik bied dit aan via het Suiker Analyse Traject.

Een CGM meet geen insuline. Toch is het een waardevolle indirecte methode om insulinewerking te beoordelen. Wanneer insuline zijn werk goed doet, keren glucosewaarden na een maaltijd snel terug naar het basisniveau. Hoge pieken, een langzame afdaling of sterke schommelingen wijzen op een minder effectieve insulinewerking.

Een interessant aandachtspunt: iemand met ernstige hyperinsulinemie kan juist een vlak glucoseprofiel laten zien, precies omdat de alvleesklier overcompenseert met veel insuline. Dit kan een valse geruststelling geven. Als iemand klachten heeft die passen bij insulineresistentie (zoals constante vermoeidheid na het eten, moeite met afvallen, buikvet) maar een ogenschijnlijk nette glucosecurve, is aanvullende insulinebepaling via HOMA-IR vaak zinvol.

Wat de CGM uniek maakt, is het realtime verband dat zichtbaar wordt tussen voeding, beweging, stress, slaap en de bloedsuikerspiegel. Dat is informatie die geen enkel laboratoriumonderzoek geeft. Voor leefstijlbegeleiding is het daarmee een erg waardevol instrument.

Waar kan ik dit laten doen?
Sensoren zoals de FreeStyle Libre zijn als zelftest verkrijgbaar bij de apotheek of online, zonder recept, maar de interpretatie van de waardes vraagt om professionele begeleiding, anders kan je snel de verkeerde conclusies trekken.

Je kunt ook kiezen voor het Suiker Analyse Traject van ons: daarin begeleiden we je 14 dagen met de sensor én interpreteer ik de uitkomsten samen met je, gekoppeld aan jouw klachtenpatroon en voedingspatroon. Dat maakt het verschil tussen cijfers verzamelen en er ook echt inzicht krijgen in je insulinehuishouding.

Veel gestelde vragen over insulineresistentie testen

Conclusie

Insulineresistentie testen is geen overbodige luxe. Standaard bloedonderzoek bij de huisarts mist het probleem jarenlang, omdat er alleen naar glucose wordt gekeken. Een test die ook insuline meet, geeft een eerlijker en eerder beeld.

De HOMA-IR is mijn eerste keuze voor vrijwel iedereen met metabolische klachten: betaalbaar, bewezen effectief en weinig belastend. Bij een normale HOMA-IR maar aanhoudende klachten is de Kraft-test de meest informatieve vervolgstap, al is die in Nederland beperkt beschikbaar. Continue glucosemonitoring voegt een andere dimensie toe: het koppelt je bloedsuiker aan je dagelijkse gewoonten en maakt patronen zichtbaar die je anders nooit zou opmerken.

Wil je meer weten over hoe insulineresistentie ontstaat, welke symptomen erbij horen en hoe je het aanpakt? Lees dan mijn uitgebreide kennisbankartikel: insulineresistentie: symptomen, oorzaken en 8 adviezen.

Wil je inzicht in jouw insulinehuishouding?

Met het Suiker Analyse Traject draag je veertien dagen lang een kleine glucosesensor op je arm die real-time meet hoe jouw bloedsuiker reageert op voeding, beweging, stress en slaap. Samen analyseren we de uitkomsten en koppel ik ze aan jouw klachten.

Lees hier mee over het Suiker Analyse Traject.