Als je al jaren kampt met migraine, heb je waarschijnlijk de ene na de andere trigger op een lijst gezet. Fel licht, bepaalde geuren, weinig slaap, wijn, hormonen, drukte. En elke keer als je dacht de boosdoener te hebben gevonden, dook er weer een nieuwe trigger op. Dat kan behoorlijk frustrerend zijn.
Wat ik in mijn praktijk steeds opnieuw zie, is dat mensen met migraine iets gemeenschappelijks hebben: een zenuwstelsel dat razendsnel reageert op prikkels uit de omgeving. En dat is geen zwakte. Vanuit evolutionair perspectief is dat juist een kracht.
In dit artikel leg ik uit waarom migraine-gevoelige mensen een bijzondere eigenschap hebben en welke mechanismen aan de basis liggen van de aanvallen.
Voor een uitgebreid overzicht van wat je kunt doen, lees dan ook wat helpt tegen migraine: supplementen en leefstijl.
Inhoud van dit artikel
Wat is migraine?
Migraine is een aandoening van het zenuwstelsel met terugkerende aanvallen van heftige, vaak kloppende hoofdpijn aan één kant van het hoofd. Daarbij horen veelal bijkomende klachten zoals misselijkheid, braken en een extreme gevoeligheid voor licht, geluid en geur. Bij sommige mensen gaat de aanval vooraf aan een aura: een fase met visuele verstoringen, tintelingen of andere neurologische symptomen. Een aanval kan variëren van enkele uren tot meer dan een dag.
Migraine treft wereldwijd ongeveer 14% van de bevolking, en vrouwen ongeveer drie keer zo vaak als mannen.[1] Dat sekseverschil heeft alles te maken met hormonale schommelingen, waarover later meer.
Het evolutionaire voordeel: de schildwacht van de stam
Laten we beginnen bij iets wat ik veel mensen met migraine vertel, omdat het echt helpt om het anders te bekijken: je zenuwstelsel is niet kapot. Het is hypergevoelig, en dat was vroeger een overlevingsvoordeel.
Elizabeth Loder van Harvard Medical School publiceerde in 2002 een veelbesproken artikel over de evolutionaire betekenis van migraine. Haar redenering: gevoeligheid voor pijnlijke prikkels heeft zich evolutionair bewezen als mechanisme om organismen te beschermen. Als je vroeger in een luidruchtige, chaotische omgeving liep en je hoofd begon te bonken, was de boodschap helder: terugtrekken. En dat terugtrekken verlaagde waarschijnlijk je kans op gevaar.[2]
Maar er is meer. Mensen met migraine hebben een opvallend scherp reukvermogen. En wetenschappers speculeren al decennia dat dit evolutionair zin had: iemand in de stam die als eerste een bedorven voedselbron rook, giftige gassen opmerkte of een naderend gevaar waarnam, kon de hele groep redden. Loder beschrijft dit expliciet: de verhoogde olfactorische gevoeligheid van migraineurs kan een beschermend mechanisme zijn geweest dat voorkwam dat gifstoffen via de reukzenuwen het brein binnenkwamen.[2]
Een recenter artikel in het tijdschrift Cephalalgia (2023) formuleert het zo: mensen met migraine zijn voortdurend hyperalert op zowel externe als interne signalen. Dit was in het verleden een evolutionair voordeel, omdat zij als eerste een potentieel gevaar opmerkten, zoals een naderend roofdier of een giftige lucht.[3] Alle genen die gelinkt zijn aan migraine maken de zintuigen en de hersenschors hypersensitief. In een staat van hypersensitiviteit kon het brein bedreigingen veel sneller herkennen.[4]
Kortom: jij bent van nature een schildwacht. Iemand die de stam beschermde dankzij uitzonderlijk scherpe zintuigen. Dat het tegenwoordig pijn doet, heeft alles te maken met onze moderne omgeving, die vol zit met kunstmatig licht, constante drukte, bewerkt voedsel en chronische stress. Je zintuigen staan aan, maar de bedreigingen waarvoor ze ontworpen waren, zijn grotendeels verdwenen. De gevoeligheid is gebleven.
De oorzaken van migraine: wat er in het lichaam misgaat
Migraine is geen enkelvoudige aandoening met één oorzaak. Wat ik in mijn praktijk zie, is dat er altijd meerdere mechanismen tegelijkertijd verstoord zijn. Hieronder bespreek ik de belangrijkste.
1. Neuro-inflammatie: ontsteking in de hersenen
Bij mensen met chronische migraine is er vrijwel altijd sprake van neuro-inflammatie: laaggradige ontsteking in het zenuwstelsel.[5] Die ontsteking speelt zich onder andere af in de bulbus olfactorius, het hersengebied dat reuksignalen verwerkt. Door die ontsteking vergroot dit gebied en wordt het nog gevoeliger, wat de sterke reukovergevoeligheid van veel migraineurs verklaart.
Maar ook andere sensorische gebieden kunnen ontstoken raken. Dat verklaart waarom licht, geluid, bepaalde geuren en zelfs emotionele prikkels een aanval kunnen uitlokken. Een migraine-aanval zelf verergert die ontsteking, waardoor het brein na elke aanval iets gevoeliger wordt dan daarvoor. Dat is precies waarom het zo belangrijk is om migraine serieus aan te pakken en niet enkel de aanvallen te bestrijden.
2. Hormonale schommelingen: oestrogeen en progesteron
Dat migraine veel vaker voorkomt bij vrouwen dan bij mannen heeft grotendeels te maken met de rol van geslachtshormonen. Onderzoek toont aan dat de kans op een migraine-aanval in de vijf dagen vóór de menstruatie met 71% toeneemt, en op de eerste dag van de menstruatie zelfs verdubbelt.[6]
De meest aanvaarde verklaring hiervoor is de oestrogeenonttrekkingshypothese: een daling van oestradiolspiegels, met name in de luteale fase vlak voor de menstruatie, triggert een aanval bij gevoelige vrouwen. Dit gebeurt waarschijnlijk via beïnvloeding van CGRP (calcitonine-gerelateerd peptide), een neurotransmitter die centraal staat in het trigeminovasculaire systeem.[6]
Progesteron speelt ook een rol, al is die complexer. Progesteron heeft een tweezijdig effect op de neuropeptiden die betrokken zijn bij migraine-pijn, afhankelijk van de locatie in het zenuwstelsel.[7] Bovendien stijgen prostaglandinen rond de menstruatie, die via het norepinefrine-systeem de pijndrempel verlagen.[8]
In de praktijk zie ik ook vrouwen bij wie oestrogeendominantie, een relatief te hoge verhouding van oestrogeen ten opzichte van progesteron, een belangrijke drijver van de migrainefrequentie is. Dit speelt onder andere een rol bij dysmenorroe, PMS en in de perimenopauze, een periode van grote hormonale schommelingen.
3. Histamine-intolerantie en darmgezondheid
Een factor die ik in de praktijk regelmatig zie en die veel mensen verrast: histamine. Histamine is een boodschapperstof die van nature in het lichaam voorkomt en ook binnenkomt via voeding, zoals oude kaas, wijn, gefermenteerd voedsel en gerookt vlees. Normaal gesproken breekt het enzym DAO (diamine-oxidase) dit histamine af in de darmwand. Maar wanneer de darmgezondheid verstoord is, daalt de DAO-activiteit en loopt histamine op in de bloedbaan.
Onderzoek toont aan dat migrainepatiënten significant lagere serum-DAO-waarden hebben dan gezonde controles.[9] Hoge histamineniveaus kunnen de trigeminale pijnroutes activeren en zo een aanval uitlokken. Er is zelfs een dubbelblinde studie die aantoont dat suppletie met DAO-enzym de duur van migraine-aanvallen kan verkorten.[10]
De darmgezondheid is hier cruciaal. Dysbiose (een verstoord darmflora-evenwicht), een lekkende darm en verhoogde darmpermeabiliteit verlagen de DAO-productie. Ze zorgen er ook voor dat histamine-producerende bacteriën de overhand krijgen. Bovendien leidt darmontsteking tot systemische productie van ontstekingscytokinen die via de darm-hersen-as het centrale zenuwstelsel beïnvloeden en zo bijdragen aan neuro-inflammatie.[11]
De verbinding tussen hormonen en histamine is ook interessant: oestrogeen stimuleert mastcellen om meer histamine vrij te maken, terwijl histamine op zijn beurt de oestrogeenproductie kan stimuleren. Dit creëert een zichzelf versterkende cyclus, die ik bij veel vrouwen met menstruatiemigraine terugzie.
4. Leverbelasting
De lever speelt een sleutelrol bij zowel de verwerking van hormonen als de afbraak van histamine en andere gifstoffen. Wanneer de lever overbelast raakt, kunnen hormonen zoals oestrogeen minder efficiënt worden gemetaboliseerd. Dit draagt bij aan een relatief oestrogeenoverschot.
Vanuit de kPNI kijk ik ook naar de verhouding van aromatische aminozuren (tryptofaan, fenylalanine, tyrosine) en BCAA’s (leucine, isoleucine, valine) in het bloed. Een gezonde verhouding zou 1:4 moeten zijn. Wanneer de lever niet optimaal functioneert, kan dit verstoord raken, met overproductie van bepaalde neurotransmitters tot gevolg die een aanval kunnen uitlokken. Leververvetting en insulineresistentie spelen hierbij eveneens een rol, omdat een vervette lever minder goed al zijn taken kan uitvoeren.[12,13]
5. Mitochondriale disfunctie en energietekort
Een ander mechanisme dat goed beschreven is in de wetenschap: het migrainebrein heeft moeite om voldoende energie te produceren. Er is consistent bewijs voor mitochondriale disfunctie bij migraineurs, wat betekent dat de energiefabrieken in de hersencellen minder efficiënt werken.[14] Het migrainebrein is energiehongerig, maar krijgt onvoldoende brandstof. Een aanval kan worden gezien als een allosteatische reactie: het brein dwingt rust af om de energiebalans te herstellen. Dat verklaart ook waarom triggers zoals slaaptekort, vasten, stress en lichamelijke inspanning zo betrouwbaar aanvallen uitlokken.
Wat kun je doen?
Migraine is een multifactoriële aandoening. Dat betekent dat er geen enkele oplossing bestaat die voor iedereen werkt, maar ook dat er op meerdere fronten tegelijk winst te behalen is. Grofweg zijn er twee sporen.
Het eerste spoor is gerichte suppletie. Riboflavine (vitamine B2), magnesium, coenzym Q10, zink en omega-3 vetzuren zijn de supplementen met de sterkste wetenschappelijke onderbouwing bij migraine. Ze richten zich met name op het mitochondriale energietekort en de neuro-inflammatie.
Het tweede spoor is leefstijl. Een ketogeen of koolhydraatarm dieet, time-restricted eating, regelmatige beweging en goede slaaphygiëne beïnvloeden meerdere oorzakelijke mechanismen tegelijk. Vooral de combinatie van voeding en slaapregulatie heeft in onderzoek een sterk effect laten zien.
In het artikel wat helpt tegen migraine bespreek ik al deze interventies uitgebreid, inclusief doseringen, evidentieniveaus en praktische adviezen.
Veel gestelde vragen
Is migraine erfelijk?
Ja, voor een groot deel wel. Schattingen lopen uiteen van 34 tot 60% genetische invloed.[15] Als beide ouders migraine hebben, is de kans op migraine bij kinderen circa 75%. Maar genetische aanleg betekent niet dat je er niets aan kunt doen. Leefstijl en omgeving bepalen voor een groot deel of die aanleg ook tot aanvallen leidt.
Waarom hebben vrouwen vaker migraine dan mannen?
Het sekseverschil ontstaat rond de puberteit en heeft alles te maken met hormonale cycli. Vrouwen hebben een bijna drie keer hogere prevalentie dan mannen tijdens de reproductieve jaren.[6] Na de menopauze neemt het verschil vaak af. De daling van oestrogeen rondom de menstruatie is de meest consistente trigger bij vrouwen met menstruatiemigraine.
Wat heeft de darm te maken met hoofdpijn?
De darm en het brein communiceren via de darm-hersen-as. Dysbiose en een lekkende darm verhogen de productie van ontstekingscytokinen die het centrale zenuwstelsel kunnen activeren. Bovendien verlaagt een verstoorde darmwand de DAO-activiteit, waardoor histamine ophoopt en migraine kan uitlokken.
Waarom triggert vasten bij sommigen migraine en helpt het bij anderen?
Spontaan vasten, zoals een maaltijd overslaan, veroorzaakt een acute daling van de bloedsuikerspiegel die via verstoring van de hersenenergiehuishouding een aanval kan uitlokken. Gestructureerd vasten, zoals time-restricted eating, werkt anders: het verbetert de insulinegevoeligheid en induceert lichte ketose, waardoor het brein juist meer stabiele energie krijgt. Het gaat dus niet om vasten zelf, maar om hoe de overgang verloopt en hoe stabiel de energiebalans is.
Wat is het verband tussen oestrogeendominantie en migraine?
Oestrogeendominantie betekent dat oestrogeen relatief te hoog is ten opzichte van progesteron. Dit kan ontstaan door stress, slaaptekort, leverbelasting, histamine (dat oestrogeenproductie stimuleert) of chronische blootstelling aan hormoonverstorende stoffen. Oestrogeen stimuleert mastcellen om histamine vrij te maken, wat op zijn beurt de gevoeligheid van het trigeminovasculaire systeem verhoogt.
Conclusie
Migraine is geen willekeurige aandoening. Het heeft evolutionaire wortels, een hypergevoelig zenuwstelsel als basis en meerdere biologische mechanismen die elkaar versterken. Door te begrijpen wat er bij jou speelt, kun je gericht ingrijpen op de oorzaken in plaats van alleen de triggers te vermijden.
Wil je weten welke interventies het meest bij jou passen? Lees dan wat helpt tegen migraine: supplementen en leefstijl.
